Traditie

For the English version click here

“TRADITIONEEL” – Het is een woord wat we bijna dagelijks tegenkomen. We drinken ‘traditioneel’ gebrouwen bier en eten rookworst of brood bereid volgens eeuwenoude traditie.  Als we geen uitwegen meer weten voor onze gezondheid, vallen we terug op ‘traditionele medicijnen. We bespelen violen gebouwd in de Cremonese traditie. Folkloregroepen proberen tradities te behouden en door te geven. Misschien verdedigen we zelfs de traditionele man/vrouwverhoudingen met de familie als hoeksteen – of moeten we misschien zeggen grafsteen? –  van de samenleving.

In de afgelopen paar jaar is de traditionele discussie over traditie in Nederland telkens weer opgelaaid. Hoewel de aanleiding redelijk futiel is (het feest van Sint Nicolaas), hebben de voor- en tegenstanders zich inmiddels ingegraven en zullen waarschijnlijk niet rusten voor “de anderen” de strijd opgeven.

De ‘tegenstanders’ zouden graag een verandering zien in de manier waarop het feest gevierd wordt. Bepaalde aspecten (in het bijzonder de huidskleur van de sint’s helper) herinnert hen aan het koloniale verleden van Nederland, in het bijzonder de slavenhandel die daarmee gepaard ging. De tweede groep wil vasthouden aan ‘de traditie’ en weigert iedere verandering. Hun argument is dat het een oude traditie is, en dat deze in het belang vanie traditie niet verandert mag worden; “Het moet blijven zoals het altijd was…”

Ik heb deze discussie over de afgelopen jaren gevolgd – het was vrij lastig deze te vermijden – en me afgevraagd hoe het zo ver heeft kunnen komen. Wat me het meest is opgevallen en heeft verbaast is de starheid van beide groepen; ze weigeren simpelweg naar elkaars argumenten te luisteren en te zoeken naar een oplossing die voor beide partijen acceptabel is.

Maar het heeft me ook laten nadenken over het onderwerp: Wat is traditie? Waarom is het zo belangrijk? Is het echt iets wat in steen gebeiteld staat? Is het werkelijk iets wat niet veranderd kan worden zonder de traditie te beschadigen of te verliezen? Wat is de waarde van traditie? Kunnen we leren van traditie? Hoe werden tradities gevormd? Hoe oud zijn onze tradities werkelijk? Helpen tradities ons? Of hebben ze een remmende werking? Is traditie iets wat voorrang heeft op nieuwe kennis en inzichten? Moeten we vasthouden aan tradities, zelfs als het mensen om ons kwetst? En moet traditie kosten wat kost behouden en verdedigd worden?

Wat is traditie?

Het is vrij lastig een goede definitie van traditie te vinden. De meeste encyclopedieën en woordenboeken lijken steeds iets te missen. De mensen die ik het vroeg vonden het allemaal lastig de essentie te vatten. Maar afgelopen jaar vond ik deze eenvoudige uitleg:

TRADITIE:

Een geheel van kennis, verankerd in een plaats, een cultuur. Een traditie leeft, wordt doorgegeven, evolueert van persoon tot persoon. Creativiteit put er uit om vooruit te gaan.

Uit: “Clay Shared” – Fr. Daniel de Montmollin

Deze definitie spreekt me aan, vooral omdat het traditie niet als een statische entiteit ziet, maar ziet als een levend ding: een geheel van kennis, verankerd maar LEVEND. Doorgegevem tussen mensen, gaandeweg evoluerend, in plaats van het vast te leggen in een set vaste, onveranderlijk regels. Dit doorgeefaspect vind je ook terug in een woord als “erfgoed”; iets wat we van een eerdere generatie erven…

Tradities hebben een functie in onze samenleving en persoonlijke levens. Ze geven ons houvast, zekerheid, brengen mensen samen om te herinneren en te vieren. Religieuze en culturele feesten zijn markeerpunten in de tijd, iets om naartoe te leven. Wat voorkomt dat het leven verandert in een oceaan van saaiheid. Tradities verbinden ons met de mensen die ons voorgingen, en zullen er ook zijn na onze dood.

Zelf werk ik binnen een traditie van ambacht en vakmanschap. Maar ondanks wat men soms denkt is muziekinstrumentenbouw geen dode traditie. Het is een doorgaand proces, waar in verschillende tijden en op verschillende plaatsen tegelijk aan gewerkt wordt. Door de eeuwen heen heeft iedere bouwer iets toegevoegd aan de bestaande traditie. Nieuwe technieken, gereedschappen, materialen, muziekstijlen en modes komen en gaan. Terwijl nieuwe instrumenten worden uitgevonden sterven anderen uit.

Vastgelopen en Koppig

Traditioneel gezien verkiezen en verdedigen conservatieve groepen traditie boven innovatie en progressie. Dit gaat ver, zelfs tot het punt waar ze zelf vastlopen in een traditie. De achterliggende reden is meestal angst. Angst om af te wijken van de norm, beproefde kennis en de oude wegen die we kennen. De gedachte dat het onmogelijk is terug te keren als een ingeslagen richting doodlopend blijkt te zijn. Soms is het ook een gebrek aan vertrouwen in de eigen creativiteit, vaardigheden, samenleving, geloof of cultuur. Een angst om alles wat je dierbaar is te verliezen, daarom klampen we ons vast aan wat we kennen. Soms is het simpelweg arrogantie, vooral as de eigen religie en cultuur bedreigd lijken te worden omdat andere, nieuwe mogelijkheden opduiken. Prediken televisiesiedominees en (extreem-)rechtse politici tegen de Islam omdat dese een echte bedreiging vormt voor hun levensstijl en geloof? Of twijfelen ze stilletjes aan hun eigen overtuiging? Schreeuwen ze simpelweg om hun zelfvertrouwen een boost te geven? Of denken we dat wij meer waard zijn dan ‘de anderen’? Of dat onze cultuur een stralend licht is wat anderen moet overheersen? Of zijn we gewoon onverschillig, door alles te haten wat buiten ons eigen kleine belevingswereldje valt?

St. Nicolas, after 15th century Russian original. (Yes I also paint icons, it's a nice hobby).

Icoon van de Heilige Nicolaas, gemaakt in de Russische traditie. (Naar 15e eeuws origineel)

Het is makkelijk en comfortabel om te kunnen zeggen “dat is hoe we het hier altijd doen”. Jezelf verschuilen achter en in tradities. Je er totaal aan onderwerpen en het gebruiken als een excuus om zelf niet na te hoeven denken; de traditie heeft alles wat nodig is, en geeft duidelijke regels en richting voor het leven. Simpelweg een traditie volgen, in de voetsporen van anderen die het pad hiervoor al vele malen bewandelden. Het kan handig en gemakkelijk zijn, maar ook vrij saai. Ze leven de traditie, geven het door, maar voegen zelf eigenlijk nooit wat toe. Sommigen stellen zelfs voor om bepaalde tradities in de wet vast te leggen, enkel om te voorkomen dat we ze veranderen of kwijt raken.

Het veranderen van een traditie naar een wet, het vastleggen in steen, is geen goede manier om een traditie te beschermen. Het creëert een rigide vorm van traditie, die mensen onderdrukt. De traditie zelf wordt belangrijker gevonden dan de functie die ze in de eerste plaats vervulde. Na verloop van tijd wordt het zielloos, een leeg ritueel, enkel uitgevoerd omdat het nu eenmaal traditie is. Eigenlijk is het de snelste manier om een traditie verloren te laten gaan. Omdat er niets meer toegevoegd wordt raakt de traditie gedateerd. Alsof je in 1992 gekozen hebt enkel nog WordPerfect 2.0 te gebruiken. Het kan nog steeds prima werken, maar je krijgt last van conversieproblemen als je iets met anderen wilt delen. Latere generaties verliezen de connectie, zijn zich niet meer bewust van de functie en de traditie sterft uit. Om een traditie levend te houden moeten we er verantwoordelijkheid voor nemen. Er voor zorgen, het gebruiken, het van onszelf maken met kleine aanpassingen en toevoegingen en doorgeven door het te delen met anderen.

Binnen muziekinstrumentenbouw zie ik hetzelfde gebeuren. Mensen die slaafs een kopie bouwen van een bekend instrument van een andere bouwer. Zich niet afvragend waarom iets gedaan werd en of er misschien iets verbeterd kan worden. Dit kan prima instrumenten opleveren, en voor veel bouwers staat het garant voor een lange, welvarende carrière en vast inkomen. Maar het gaat nooit verder dan dat. Het maximale wat te bereiken valt is dat het instrument net zo goed is als het gekopiëerde voorbeeld. Er is weinig risico, maar ook geen kans om iets echt origineels te bouwen; je reproduceert enkel het idee van iemand anders.
Voor mij is traditie veel meer dan dat. Iets heel moois, een grote bron van inspiratie en kennis. Een baken dat er altijd is om naar terug te keren als je verdwaalt. Maar als je er dieper op ingaat, en de traditie bevraagd of er induikt, dan wordt het een ladder die je naar nieuwe hoogten kan brengen. Misschien voeg je zelf wel enkele sporten toe. Maar om dit te bereiken moeten we bereid zijn de rigide, dogmatische instelling van traditie te laten varen.

Soms wordt het woord ‘traditie’ gebruikt als een toverspreuk om dingen te houden zoals ze zijn, een excuus om veranderingen tegen te houden. Maar we vergeten daarbij vaak dat er ook wrede tradities zijn. In sommige Europese landen zijn stieren-, honden- en hanengevechten een traditie. In het oude Rome waren gladiatorengevechten een traditie. En sommige stromingen binnen religies vinden vrouwenbesnijdenis een traditie waar niet aan getornd mag worden. Moeten we deze mensen permissie geven om deze tradities voort te zetten enkel omdat het een deel van hun cultuur us? Het is tenslotte TRADITIE…

Should traditions be preserved at all costs?

Om terug te komen op de discussie rondom het St. Nicolaasfeest… Ik denk dat beide groepen eens moeten proberen het vanuit verschillende perspectiefen te bekijken, misschien zelfs dat van de ander. Luisteren naar wat een ander zo kwetst, je inleven en kijken wat je zelf kunt doen om die pijn te verlichten.

Beide groepen hebben baat bij een goede les geschiedenis. Hoe de traditie is geboren in de 19e eeuw uit de pen van de Amsterdamse schoolmeester Schenkman, maar ook hoe het veranderde door de tijd heen. Vijftig jaar geleden werd het feest heel anders gevierd dan twintig jaar later of in deze tijd.

Soms is het lichtjes en geleidelijk aanpassen van een traditie de enige manier om deze levend te houden en door te geven aan volgende generaties. Als we kijken naar de geschiedenis van veel westerse tradities zullen we zien dat door de tijd heen verandert zijn. We vieren kerst niet op dezelfde manier als onze overgrootouders, en zij vierden het ook weer anders dan hun voorvaderen, Drieduizend jaar geleden was er helemaal geen kerstmis, het moest nog uitgevonden worden. Daar zat je dan te wachten met je gourmetstel en kunstsneeuw…

Ergens in de bijbel staat een verhaal waarin de farizeeën Jezus en zijn volgelingen beschuldigen van werken op de rustdag. Jezus antwoord dat de rustdag er is voor de mensen, en niet andersom. Hetzelfde geldt volgens mij voor traditie. Het kan een prachtig hulpmiddel zijn, maar kan ook een last worden. Traditie is gecreëerd door en voor mensen, als een middel, geen doel op zich en al helemaal niet om ons te onderdrukken.

Het kan moeilijk zijn traditie lost te laten. Maar je er aan vast te klampen wordt het verstikt. Maar dit is moeilijk, zeker in de dynamische tijden waar we in leven. Het vraagt om moed, liefde en vertrouwen, zowel voor onszelf als voor anderen. Misschien is dat laatste wel het lastigste onderdeel..?

Maar de beloning is vele malen groter dan wat we onderweg verliezen. Er is zelfs een kans dat nieuwe tradities gestart worden! Laten we dus afsluiten met de hoop dat volgend jaar het gevecht over dit onderwerp mag stoppen. Zodat we het feest SAMEN kunnen vieren..!

Advertisements
This entry was posted in Thoughts and tagged , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Traditie

  1. Dick Timman. says:

    Mooi artikel en interessant ,
    goede website.
    Grt.Dick

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s